Slaapcycli: Alles Wat Je Moet Weten
Slaapcycli

Slaapcycli: Alles Wat Je Moet Weten

Wist je dat er tijdens onze slaap van alles gebeurt in ons lichaam? Slaap is belangrijk, dat weten we allemaal. Zonder slaap of met weinig slaap voelen we ons niet goed, zijn we chagrijnig en moe. We willen dan het liefst zo snel mogelijk slapen en dat is maar goed ook. Tijdens het slapen verwerken we de gebeurtenissen die we gedurende de dag hebben meegemaakt en gaat ons lichaam in de herstelmodus, zodat we in de ochtend weer vol energie wakker worden. Ook is onze slaap opgedeeld in verschillende fases en slaapcyclussen. Alles hierover lees je op deze pagina.

Hoe werkt slaap?

Onderzoekers en wetenschappers zijn jarenlang gefascineerd door slaap en willen er alles over weten. Dit is de reden waarom we zo veel weten over slaap en waarom er zoveel informatie beschikbaar is.

De definitie van slaap is als volgt: slaap is een dagelijks terugkerende toestand waarbij het zenuwstelsel relatief inactief is, de ogen gesloten zijn, spieren ontspannen en het bewustzijn praktisch stil ligt om lichaam en geest tot rust te brengen.

Tijdens onze slaap herstellen we van onze dagelijkse activiteiten. Zowel fysiek als geestelijk. Slaap is onder andere belangrijk voor het herstel van onze spieren, een goed geheugen en ons denkvermogen, frisse hersenen, een sterk immuunsysteem, reparaties aan het lichaam, verwerking van gebeurtenissen, het opslaan van dingen die we hebben geleerd en veel meer.

Wat is een slaapcyclus?

Tijdens onze slaap gaan we door verschillende fasen heen. Deze verschillende fasen samen vormen een slaapcyclus. Om goed te begrijpen wat een slaapcyclus is moet je daarom eerst weten wat een zogeheten slaapfase is.

Vier slaapfases

Een slaapcyclus bestaat uit vier slaapfases. De verschillende fases zijn opgedeeld in fases op basis van ons slaapgedrag en onze hersenactiviteit tijdens het slapen. Iedere slaapfase heeft eigen kenmerken en een unieke functie om het lichaam en het brein te herstellen van een zware dag, zoals je eerder hebt gelezen. Tijdens een normale ‘gezonde’ slaap doorlopen we alle fases op chronologische volgorde.

Zie hieronder de vier verschillende slaapfases:

  • Fase 1: sluimerfase. tijdens deze fase vallen we langzaam in slaap en bereidt het lichaam zich voor op diepere slaap. Deze fase wordt gekenmerkt door afnemende hersenactiviteit, hartslag, oogbewegingen en ademhaling. Normaal duurt deze fase slechts 1 tot 5 minuten.
  • Fase 2: lichte slaap. tijdens deze fase bevinden we ons in een lichte slaap en worden we ons minder bewust van onze omgeving. Het lichaam bereidt zich nog steeds voor op diepe slaap, maar is wel meer ontspannen. In totaal brengen we ongeveer 50% van onze totale slaap door in fase 2.
  • Fase 3: diepe slaap. deze fase wordt ook wel deltaslaap genoemd. Tijdens deze fase bevinden we ons in een diepe slaap en is het moeilijk om wakker gemaakt te worden. Ons lichaam is nog meer ontspannen en tijdens deze fase worden dagelijkse gebeurtenissen verwerkt.
  • Fase 4: REM slaap. deze fase wordt ook wel onze ‘droomslaap’ genoemd. Deze fase is heel anders dan de andere fases en wordt vooral gekenmerkt door de snelle oogbewegingen, die we alleen in deze fase maken. Ook wel Rapid Eye Movement (REM) genoemd. Tijdens de remslaap beleef je de meeste en meest intense dromen en zijn je spieren volledig ontspannen terwijl de hersenactiviteit juist toeneemt.

De slaapcyclus verder uitgelegd

Eén slaapcyclus bestaat uit de vier bovenstaande slaapfases. Tijdens een gezonde slaap doorlopen we alle fases op chronologische volgorde. De tijd die we in de verschillende fases doorbrengen verschilt per fase en per slaapcyclus. We doorlopen namelijk meerdere slaapcyclussen per slaap. De zojuist besproken cyclus herhalen we meerdere keren per nacht.

Hoeveel slaapcycli hebben we per nacht?

Gemiddeld hebben we 4 tot 6 slaapcycli per nacht tijdens een goede (gezonde) slaap. Iedere slaapcyclus duurt gemiddeld tussen 90 en 120 minuten. Dat komt doordat iedere slaapcyclus anders is. Naarmate we in een diepere slaap terecht komen, bevinden we ons bijvoorbeeld steeds korter in fase 1 en juist langer in fase 2. De tijd die je doorbrengt in een bepaalde fase verschilt daarom per slaapcyclus. 

Ook onderscheiden we REM slaap en Non REM slaap. Dit is het fenomeen wat ook wel Rapid Eye Movement wordt genoemd. Tijdens de eerste drie fases bevinden we ons in een Non REM slaap en alleen tijdens de laatste fase in de REM slaap. Alles hierover kun je lezen in ons artikel over de remslaap.

Het verloop van slaapcycli in het lichaam

Tijdens onze slaap, tijdens de verschillende fases en tijdens de verschillende slaapcycli gebeurt er dus van alles in ons lichaam. Wanneer je slaapt ondergaat het lichaam een soort van onderhoudswerkzaamheden, die goed zijn voor je algehele gezondheid. Slaapt stelt het lichaam in staat om tot rust te komen en deel te nemen aan verschillende herstelprocessen, zodat je de volgende dag zowel mentaal als fysiek weer in orde bent.

Overschakeling van het lichaam naar de slaapmodus

Tijdens onze slaap schakelt het lichaam over naar de slaapmodus. Duizenden neuronen in de hersenen schakelen over van de wakkere stand naar de slaapmodus. Dit brengt verschillende veranderingen teweeg in de belangrijkste lichaamsprocessen.

Ademhaling

Tijdens de Non REM fase vertraagt de ademhaling steeds verder tot het laagste niveau in de diepe slaap. Tijdens de laatste fase neemt de ademhaling weer toe en wordt deze onregelmatig. Tijdens de eerste drie fases is het lichaam vooral bezig met vertragen en ontspannen terwijl tijdens de laatste fase (REM slaap) de activiteit (in het brein en lichaam) toeneemt.

Hartslag

Ook de hartslag begint te vertragen vanaf fase 1 en bereikt het laagste tempo in de derde fase. In de laatste fase gaat de hartslag omhoog tot het niveau dat gelijk staat aan het tempo wanneer je wakker bent. Precies zoals bij de werking van de ademhaling.

Spierfunctie

Tijdens de Non REM slaapt ontspannen onze spieren geleidelijk steeds meer. In tegenstelling tot de ademhaling en hartslag zijn onze spieren het meest ontspannen tijdens de remslaap. Onze spieren zijn in fase vier zelfs tijdelijk verlamd, zodat je geen wilde bewegingen maakt tijdens het dromen.

Hersenactiviteit

Ook de waarneming van de hersenactiviteit is interessant tijdens onze slaap. In vrijwel iedere fase is onze hersenactiviteit anders. Van een vertraagde hersenactiviteit tot snelle hersengolven en uitbarstingen van hersengolven. Deze verschillen stellen onze hersenen in staat om verschillende processen te activeren, zoals geheugenconsolidatie.

Dromen

In tegenstelling tot wat we vroeger dachten, dromen we niet alleen in de laatste fase maar ook in andere slaapfases. Onze dromen zijn wel het meest intens in de laatste fase.

Hormoonlevels

De hormoonspiegels verschillen behoorlijk tijdens verschillende slaapstadia en de kwaliteit van onze slaap heeft een behoorlijke invloed op de hormoonproductie overdag. Slaap is dan ook ontzettend belangrijk voor het reguleren van verschillende hormonen, waaronder Melatonine (ons slaaphormoon), onze groeihormonen (voor bot- en spierontwikkeling), Cortisol (ons stresshormoon) en Leptine en Ghreline (wat onze eetlust onder controle houdt).

Slaapcyclus berekenen

Om te berekenen hoe lang je moet slapen om voldoende slaapcyclussen te hebben kun je gebruik maken van een zogeheten slaapcyclus calculator. Een slaapcyclus calculator berekent hoeveel slaapcycli je ongeveer doorloopt op basis van je wek tijd en het slapen gaan. Deze berekening geeft je een indicatie hoeveel slaapcyclussen je zal hebben tijdens een goede slaap.

Gebruik de uitkomst van de calculator slechts als indicatie, aangezien meerdere factoren het aantal slaapcycli per slaap kunnen beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan een slaapstoornis, slapeloosheid of vaak wakker worden tijdens het slapen. Wel is het interessant omdat je zo te weten komt hoe laat je ongeveer moet slapen om voldoende cycli te doorlopen. 

Slaapcyclus volwassenen

Voor een goede nachtrust moeten we 4 tot 6 slaapcycli per nacht doorlopen. Wanneer je iedere nacht gemiddeld 4 tot 6 slaapcycli doorloopt word je als het goed is fit en uitgerust wakker en heb je genoeg energie gedurende de dag. Je hebt dan (tijdens een gezonde slaap) voldoende tijd doorgebracht in iedere slaapfase. Echter kan je slaap ook worden verstoord door een slaapstoornis.

Een slaapstoornis kan ervoor zorgen dat je bijvoorbeeld minder diep slaapt en je minder tijd in bepaalde fases doorbrengt. Dit kan er onder andere voor zorgen dat je minder uitgerust en fris wakker wordt.

Verstoring van de slaapcyclus

Een verstoring van de slaapcyclus kan veel problemen opleveren. Wanneer je slaapcyclus niet in balans is kan dit ertoe leiden dat je niet goed slaapt, niet genoeg slaapt, niet makkelijk in slaap valt, niet genoeg slaap krijgt per fase of juist dat je overmatig veel slaap nodig hebt. Al deze problemen kunnen het dagelijks leven en je gezondheid behoorlijk beïnvloeden. Het hebben van een gezonde slaapcyclus en voldoende slaap is daarom ontzettend belangrijk.

Voorbeelden van bekende slaapstoornissen zijn insomnia (constant moeilijk in slaap vallen of problemen met goed doorslapen), slaapapneu (ademhalingsstoornis tijdens het slapen) of narcolepsie (overmatige vermoeidheid en constant willen slapen). Al deze slaapstoornissen beïnvloeden de slaapcycli.

Bronnen

1 Stages of sleep

2 The 4 stages of sleep

3 What happens when you sleep?

4 Sleep health: Can we define it? Does it matter?

5 Brain basics: Understanding sleep

6 Sleep: How much you need and its 4 stages

Ga in discussie